TE POUHERE O TE HAHI MIHINARE KI AOTEAROA KI NIU TIRENI,

TE POUHERE O TE HAHI MIHINARE KI AOTEAROA KI NIU TIRENI,

KI NGA MOUTERE O TE MOANA NUI A KIWA

I TE MEA (1) ko te Hahi te tinana ko te Karaiti te upoko, ko nga mema, ko te hunga katoa kua oti te iriiri, e whakapono ana ki te kotahitanga o te Atua, ko ona whakaputanga ko te Matua, ko te Tama, ko te Wairua Tapu ‑ te Tokotoru Tapu, a,

(a) ka noho hei mangai, hei kaiwhakamana, hei tohu mo tona Rangatiratanga o te Atua,

(b) e karangatia ana ki te tuku whakamoemiti, kia mahi ma te Atua i roto ano i te kaha o te Wairua Tapu.

I TE MEA (2) te Hahi

(a) he KOTAHI, no te mea he tinana kotahi, kotahi ano upoko, ko Ihu Karaiti,

(b) he TAPU, no te mea e noho ana i roto i te minenga te Wairua Tapu, te kaitiaki i ana mahi,

(d) he APOTORO, no te mea te whakapono i heke iho i nga apotoro, a, tonoa ana ki te whakaatu i a te Karaiti ki te ao;

I TE MEA (3) kei roto i nga mahi a te Atua ma te Hahi:

(a) ko te kauhau i te Rongopai a Ihu Karaiti,

(b) ko te whakaako, ko te iriiri, ko te whangai i te hunga whakapono i waenganui ano i te kahui a te Ariki,

(d) ko te whakatika i nga wahi he me te whakahou i nga tikanga whakahaere o te ao, me te whakau i ta te Atua e pai ai;

I TE MEA (4) te Hahi, i tona whai kia eke ia ki te tino kotahitanga i inoia e te Karaiti, a, e tautoko ana i te mana whakahou o te Rongopai, me tona kimi

(a) ki te neke whakamua i ana mahi,

(b) ki te tiaki ki te whakapakari i ana whakaakoranga,

ka whakatutuki i runga ano i nga tikanga a nga tangata e kimi nei ia ki te whakarata, ki te toomai ki roto i te purenatanga o te Karaiti;

[Kupu Whakataki]

I TE MEA (5) tenei Hahi i tupu ake ki Niu Tireni mai i tona timatanga i te wa i whakamohiotia ai a Hamuera Matenga e Ruatara ki tona iwi i Oihi, i te rohe o Pewhairangi i te tau 1814; ka timata te whakawhänui i nga mahi o te Rongopai i raro i te Hahi Mihinare, i roto hoki i te reo Mäori, i waenga i te tikanga Mäori i te tuatahi i raro i te whakahaere a te Ropu Hahi Mihinare; a, tuarua i muri i te taenga mai o Hoori Akuhata Herewini i te tau 1842 hei Pïhopa mo te Hahi Toopu o Ingarangi o Airana ka hora ki waenga i nga manuhiri Pakeha i roto i te reo Pakeha i waenga hoki i a ratou taonga tupu iho me a ratou tikanga a ka tapaina ko te Hahi Mihinare ka roake i runga i nga huarahi e rua i puawai ai te tikanga Mäori me te tikanga Pakeha;

I TE MEA (6) na te Tiriti o Waitangi, i hainatia e nga Mäori me te karauna i te tau 1840, i whakatakoto te kaupapa mo te kawanatanga me te noho o nga iwi o Aotearoa. Ko te wairua o taua Tiriti kia mahi tahi nga Mäori me nga Pakeha, i raro i te kaupapa tikanga rua ki tenei whenua;

I TE MEA (7) i te tau 1840 ka whakaaetia kia watea te pupuri, te whakahaere a nga iwi o Niu Tireni i to ratou whakapono i waenga i nga peka o te Hahi o taua wa i raro hoki i a ratou ake tikanga;

I TE MEA (8) i te Hui Runanga i tu ki Akarana i te 13 o Hune i te tau 1857 i whakaae nga Pïhopa me etahi o nga Minita, Reimana hoki, e noho nei hei mangai mo te tokomaha noa o nga mema o taua Whakakotahitanga o Nga Hahi, tae atu hoki ki nga karere o te Rongopai engari kaore nei he paku wahi ki te iwi Mäori, tikanga Mäori ranei, ki tetahi kaupapa whakahaere hei whakahuihui i a ratou i nga wa e hiahiatia ana hei wahanga mo taua Hahi Toopu kia tau ai nga take, te whakahaere i nga rawa, te whakahau i nga mema kia u ki nga tikanga o te Hahi, a, he whakato, he pupuri i te Whakapono Tika hei whakakororia i te Atua Kaha Rawa, a, hei whakatairanga, hei whakanui i te Hahi o te Karaiti;

I TE MEA (9) ko te Pouhere tuatahi e ki ana ko te Whakapono me nga Hakarameta e puritia nei e te Hahi, a, he whakarite hoki i tetahi Runanga Whakahaere hei mangai mo te katoa i runga ano i nga tikanga a te hunga whai wahi atu ki te Runanga Nui o te tau 1857 hei whakatau i nga take a tenei wahanga o te Hahi ka kiia nei ko te Hïnota Matua;

I TE MEA (10) ko te rarangi tuatoru o te Pouhere tuatahi e whakaae ana kia ahei tenei wahanga o te Hahi ki te whakatakoto, whakarereke ranei, i nga ture kua takoto (haunga ano era e pa ana ki te Whakapono) kia taea ai nga ahuatanga e pa ana ki te manuhiri me te tangata whenua o Aotearoa;

I TE MEA (11) mai ano i te timatanga o Te Hahi Mihinare ki te tau 1928 ka whakaturia te Pïhopa tuatahi o Aotearoa; a, no te tau 1978 ka tukua he mana iti nei ki Te Pïhopatanga o Aotearoa; puake nga heke whakamua mo te Rongopai me te mahi minita;

I TE MEA (12) i raro i nga tikanga mahi ngatahi, tikanga rua hoki, ko te Hahi me matua:

(a) whakatau i ana take i runga ano i nga tikanga Mäori, tikanga Pakeha hoki (ara, nga ropu a‑Iwi, te reo, nga ture, nga kaupapa me te whakahaere) o ia tikanga,

(b) hikaka te wairua ki te whakarite, ki te whakawatea hoki i nga ara e kotahi ai te whakaaro,

(c) whakaae ki te kaupapa e ahei ana ia tangata me ia tangata ki te whiriwhiri i tana i whakaae ai hei whakatinana i tana i whakapono ai;

I TE MEA (13) na Te Runanganui o Te Pïhopatanga o Aotearoa me Te Hïnota Whänui i whakaae tahi i te Hïnota Whänui i tu i te marama o Noema, 1990 a ka kawenata tetahi ki tetahi, ka whakaae hoki ki nga whakatikatika me nga whakahou o te Pouhere hei whakapumau i te wairua mahi tahi a te Mäori raua ko te Pakeha me te kaupapa tikanga rua, a, ki te whakauru, ki te whakaWhänui hoki i nga wahanga whai tikanga o te Ture Whakamana i te Hahi o Ingarangi 1928;

[Kupu Whakataki]

I TE MEA (14) i mua atu i te tau 1857, kua tu ke i te Hahi he tikanga whakahaere ki waenga i nga iwi o Merenihia. I te tau 1975, ka whakaturia te Hahi o Merenihia i raro ano i tona mana whakahaere tuturu. Whakarato rawa ki roto i te Pouhere tuatahi he wahanga e taka ai nga Pïhopatanga o nga iwi o nga moutere ki raro i te whakahaere Pakeha;

I TE MEA (15) ka timata te mahi minita a Wiremu Floyd, Minita, ki Whiti, i te tau 1870, i te tau 1925 ka whakatu he Pïhopatanga mo nga moutere (Porinihia) kia taka ki raro i te whakahaere Pakeha, i te tau 1990 ka orite te tu o te Pïhopatanga o nga moutere (Porinihia) ki nga Pïhopatanga o te Tikanga Pakeha, a i te Hui Hïnota i Noema o taua tau ka tukua ki a ratou te rangatiratanga e te Hahi;

I TE MEA (16) ka tukua e te Ture Whakamana i te Hahi o Ingarangi 1928 a te Paremata o Aotearoa, he mana i tua atu i tera i poua ki rarangi tuarua, tuatoru, tuawha o te Pouhere tuatahi;

I TE MEA (17) i te tau 1967, ka ahei te Hahi Mihinare ki te tuhono i te whakawhanaungatanga i waenga i te Hahi Perehipiteriana, i te Hahi Weteriana, i te Hahi Associated Churches of Christ, me te Hahi Congregational Union; i te tau 1986, ka timata te kaupapa whakawhanaunga; a mau tonu nei te inoi me te whai i te kotahitanga i inoia e te Karaiti;

I TE MEA (18) tenei Hahi he peka i heke iho i te kahui o te Hahi Mihinare puta noa i te ao, he puninga hoki no nga Pïhopatanga tutahi, no nga Porowini me nga Hahi Takiwa e paiheretia nei e te Pïhopatanga o Kanatapere, a, e tauawhi ana tetahi i tetahi i roto i a ratou ahuatanga me nga hiki whakamua i raro i te wairua tautawhi, wairua taurima hoki;

[Kupu Whakataki]

NA REIRA ko nga Pïhopa, ko nga Minita me nga Reimana o roto i Te Hïnota Whänui e hui nei e KI PONO ANA, E TAUTOKO ANA, a, e whakau ana penei i tenei e whai ake nei:

WAHANGA A

Ko nga mema o te Hahi Mihinare ki Aotearoa ki Niu Tireni me nga Moutere o Te Moana Nui a Kiwa, ko Te Pïhopatanga o Aotearoa, ko nga Pïhopatanga o Niu Tireni ko nga Pïhopatanga o Te Moana Nui a Kiwa.

Ko nga Ritenga Pumau i poua mo te Hahi ki te Pouhere i tauawhitia i te 13 o Hune, 1857 e te Hui Runanga i tu ki Akarana, na, e horahia atu nei ano, e whai mana ana, e hangai ana ki tenei Hahi.

E kore hoki e ahei tetahi mea i poua, i whakaarohia i roto i etahi atu wahanga o te Pouhere te whakakahore, te whakaiti ranei i te tino mana i te wero ranei o nga whakatakoto o nga Rarangi Tuatahi, Tuarima, Tuaono ranei o tenei Pouhere, (ara, nga mana i tukua i raro i te Ture Whakamana i te Hahi o Ingarangi, 1928, hei whakaritenga mo aua mana i uhia mai i raro i nga Rarangi Tuarua, Tuatoru, Tuawha o tenei Pouhere) me nga whakatakoto o te Ture Whakamana, a pa mai he tautohe, he awangawanga ranei ko nga whakatakoto o aua Rarangi Tuatahi, Tuarima, Tuaono me te Ture Whakamana hei muanga.

[Wahanga A]

NGA RITENGA PUMAU

1. Ko tenei wahanga o te Hahi Toopu o Ingarangi me Airana i Aotearoa nei e tamau ana i te Whakapono i nga Hakarameta a Te Karaiti i runga i ta te Ariki i whakahau ai i roto i Tana Kupu Tapu, na, i te mea kua riro mai, kua whakamaramatia aua mea e te Hahi Toopu o Ingarangi me Airana i te pukapuka Rawiri nga tikanga me nga ahuatanga mo te Momotu tangata hei Pïhopa, hei Pirihi, hei Rikona, tapiri atu nga Whakarohe toru tekau ma iwa o te Whakapono. Na, ka puritia, ka tamaua e te Hïnota Whänui tera ka whakaturia hei runanga whakahaere mo tenei wahanga o taua Hahi, te Whakapono me nga Hakarameta a te Karaiti, e kore hoki e ahei ki te whakarereke i te wahanga o Te Paipera kua tautapaina, i nga Ohaki hoki a te Hahi i runga ake nei: (1857)

2. HE AHA KOA ia kia kaua tetahi whakatakoto e aukati i te whakaae a Te Hïnota Whänui ki te whakarereke i nga Ohaki i runga ake nei, i te wahanga ranei o te Paipera ka whakaaetia e te Hahi Toopu o Ingarangi me Airana, i raro i te whakaae a te Karauna me te Hui Runanga o Ingarangi i te wa e rite ana. (1857)

3. HE AHA KOA, ina whakawhiwhia mai he Raihana e te Karauna ki tenei wahanga o te Hahi o Ingarangi e ahei ai tana whakahou, whakarereke ranei i nga ture kua takoto (haunga nga mea e pa ana ki te Whakapono) kia hangai ai nga ahuatanga o tenei motu me ona tangata whenua, ka ahei tenei wahanga o taua Hahi ki te kapo mai i taua mana. (1857)

4. I TE MEA kua puta nga whakaaro a etahi tohunga rongonui o te ture ki Ingarangi tera pea ka pa te raru ki nga hautaonga a te Hahi ki Aotearoa, ki te kahore e waihangatia tetahi ritenga mo te tupono noa o te wehe mai o Aotearoa i Ingarangi, mo te whakarereke ranei o te noho a te Hahi ki te Kawanatanga o Ingarangi me Airana, ka ahei Te Hïnota Whänui i runga i tona tino rangatiratanga ki te whakarereke i nga Whakarohe, i nga karakia me nga kawa o tenei wahanga o te Hahi Toopu o Ingarangi me Airana i Aotearoa nei i runga i nga hahautanga o te wa, ki te whakarereke ranei i te Paipera kua whakaaetia nei i runga i tana i whakaaro ai. (1857)

Waihoki ka whakatau, ka whakatakoto aua PÏHOPA, aua MINITA me aua REIMANA i nga mea e whai ake nei:

5. Ka whakaturia he Runanga Whakahaere mo nga tikanga a te Hahi, kia tapaina ko Te Hïnota Whänui o te Wahanga ki Aotearoa, o te Hahi Toopu o Ingarangi me Airana i raro i nga karangatanga tokotoru, ara, i nga PÏHOPA, i nga MINITA, me nga REIMANA, a ma te whakaae a aua karangatanga tokotoru ka ahei te here i te Hïnota ki raro i nga whakatau, i nga hunga katoa hoki e whakaae nei ki tona mana. (1857)

6. Ko nga whakarite i runga ake nei ka kiia he RITENGA PUMAU, a, kahore he mana o Te Hïnota Whänui, o tetahi Hïnota Pïhopatanga ki te whakarereke, ki te unu, ki te tapiri atu, ki te whakaiti i tetahi o enei. (1857)

[Nga Ritenga Pumau]

Waihoki, ka whakatau ano, ka whakatakoto nga PÏHOPA, nga MINITA, nga REIMANA o Te Hïnota Whänui, i nga mea e whai ake nei:

NGA TAPIRI

WAHANGA B

I raro i nga whakaritenga o te Ture Whakamana o te Hahi Mihinare, 1928, me nga Ritenga Pumau -

1. E pupuri ana e u ana tenei Hahi ki te Whakapono me nga Hakarameta a te Karaiti pera i ta te Atua i whakahau ai i roto i te Karaipiture, a pera ano hoki i tana i whakamarama ai i roto i

Te Pukapuka o Nga Inoi 1662

Te Rawiri

Te Tikanga mo te Momotu i te Pïhopa, i te Pirihi, i te Rikona

Nga Whakarohe toru tekau ma iwa

He Karakia Mihinare o Aotearoa.

2. Ko Te Hïnota Whänui ano hoki ka pupuri ka u ki te Whakapono me nga Hakarameta a te Karaiti kua whakahuatia ake nei.

[Wahanga B]

3. E kore te Hïnota Whänui e ahei ki te whakarereke i te Karaipiture Tapu kua whakaaetia nei, no te mea ko tenei te Paipera Tapu i taia ki Ingarangi i te tau 1611, e kiia nei Ko Te Paipera Tapu, otira, ka ahei ia ki te whakahau, whakaae ranei kia panuitia etahi atu o nga Karaipiture Tapu i roto i nga Karakia Nui, i runga i nga ritenga e whai ake nei.

4. E kore te Hïnota Whänui e ahei ki te whakarereke i nga Ohaki, ara, era e kiia nei ko te Rawiri, ko te tikanga Momotu, ko nga Whakarohe i whakapuakina i nga Ritenga Pumau o tenei Pouhere, ara, ki era kua oti nei te whakarereke, te tapiri atu, te whakaiti mai, tapiri atu ki era Ohaki kua waihangatia, kua whakaaetia hoki i tua atu i te whakaritenga e whai ake nei.

5. Ka whai mana te Hïnota Whänui, i nga wa e rite ana, i runga i nga ahuatanga, kia eke hoki ki ta ratou i manako ai, otira kia taka tonu ki raro i nga Ritenga o te Pouhere, o te Ture Whakamana hoki kua tohungia i runga ake nei; te whakarereke, te tapiri atu, te whakaiti, i nga Ohaki, i tetahi hoki, i etahi ranei o aua Ohaki, i tetahi wahi, i etahi wahi ranei, ki te waihanga, ki te whakaae Ohaki hou hei whakahou, hei riiwhi ranei mo nga mea tawhito mo etahi wahanga ranei o era, hei kawenga ma te Hahi me ona wahanga ranei; waihoki ki te whakahau, ki te tuku hei kawenga i nga Karakia Nui, nga wahanga me wahi o te Paipera i tua atu o te Paipera kua whakaaetia nei:

Otira, kia maumahara, kahore tenei Rarangi o nga Ritenga e whakamana ana, e mea ana ranei kia whai mana te Hïnota Whänui ki te whakataha i te Whakapono, i nga Hakarameta a te Karaiti i tautuhia ki nga Ritenga Pumau o tenei Pouhere.

6. Ko aua whakarereke, tapiri, whakaiti, waihanga, whakatakoto, whakahau, whakaae ranei, ka kiia i mahia tikatia, i mahia ponotia, i whakamana i runga i te Rarangi tuarima o te Wahanga B o tenei Pouhere, mehemea ‑

(a) Kua takoto ki te aroaro o te Hïnota Whänui i tetahi o ana nohoanga tetahi kaupapa totika mo te whakarereke, tapiri, whakaiti, waihanga, whakatakoto, whakahau, whakaae i runga i te koingo kia whakamohiotia nga Hïnota o nga Pïhopatanga, me Te Runanganui o Te Pïhopatanga o Aotearoa; a, i muri atu

(b) Ko Te Runanganui o Te Pïhopatanga o Aotearoa, ko te Pïhopatanga o te tikanga o nga moutere me te nuinga o nga Hïnota o nga Pïhopatanga o te Tikanga Pakeha kua whakaae ki nga kaupapa i whakamohiotia ki a ratou; a, i muri atu

(c) Ko te Hïnota Whänui i te noho i muri mai i Te Pooti whakahou i ona mema, a, i muri mai hoki i te whakaaenga o taua kaupapa e nga mema tawhito, a, ka riro te whakatau i te 66 o rau o nga mema o ia whare o te Hïnota.

Otira, kia maumahara ano kia kaua e iti ake i te kotahi tau e nuku atu ranei i te rima tau, mai i te whakaaetanga tuatahi me tona pounga whakamutunga e te Hïnota Whänui.

(d) Ko nga ritenga o te Wahanga C, Ture 1, o nga Ture o te Hïnota Whänui kei te mana, (ko aua ritenga ranei tera ka whakatikaia e te Hïnota Whänui i muri nei) mehemea i mahia ponotia kia hangai ai ki nga ahuatanga katoa, ki nga huri o te ao;

(e) Kia -

(i) Pau te tau kotahi (mai i te ra i poua ai e te Hïnota Whänui taua kaupapa i raro i te Kowae (c) o tenei wahanga) a, kahore he tono whakahe taua kaupapa i raro i nga whakatakoto o te wahanga tuarima o te Ture Whakamana ki te aroaro o te Runanga Whakamana Ture i tautapaina i raro i taua wahanga, i te mea kei te whakapaetia he poka ke taua ritenga i te Whakapono me nga Hakarameta a te Karaiti i tautuhia ki nga Ritenga Pumau o te Pouhere;

(ii) Waihoki, kua takoto taua tono whakahe i roto i te wa whakarite, ka whakakahoretia taua tono.

[Wahanga B]

NGA RITENGA PAHEKE NOA

WAHANGA C

1. Mai i te tau 1990, me hui te Hïnota Whänui i ia tau takirua i te wa, me te wahi i whakaritea e te Hïnota Whänui mo taua hui.

2. Me tu he pooti hou i mua mai i ia hui tau takirua o te Hïnota Whänui i runga i nga ritenga, a nga wa ano hoki i whakaritea e te Hïnota Whänui.

I raro i nga whakarite o te Rarangi tuarima o nga Ritenga Pumau, ka ahei ia Pïhopatanga o te tikanga Pakeha ki te whakatu mema mo te Hïnota Whänui i roto i ia whare o nga Pïhopa, Minita, Reimana. Ma tena whare, ma tena whare ano o ia Pïhopatanga e whakatu ona mema i raro i nga ritenga i poua e ia Pïhopatanga. E ahei ana hoki ia Pïhopatanga ki te whakatu i tetahi Pïhopa, Pïhopa tokomaha ranei, i nga Minita tokorua, i nga Reimana tokotoru[1]. Ka ahei ano etahi o nga Pïhopatanga ki te whakarahi atu i nga mema o ia whare o tana Pïhopatanga engari ma te Hïnota Whänui e whakaae te nui i tena wa i tena wa.

4. I raro i nga whakarite a te Wahanga tuarima o nga Ritenga Pumau o te Pouhere, e ahei ana Te Pïhopatanga o Aotearoa ki te whakatu mema mo te Hïnota Whänui i roto i ia whare o nga Pïhopa, Minita, Reimana hoki. Ma tena whare, ma tena whare ano o Te Pïhopatanga e whakatu ona ake mema i runga i nga tikanga i poua e Te Pïhopatanga.

Ma Te Pïhopa o Aotearoa i te tau i mua atu i te hui a te Hïnota Whänui e whakamohio ki te Pïhopa Mätämua te nui o ia whare o Te Pïhopatanga o Aotearoa ki te hui a te Hïnota Whänui i te tau e tu mai nei.

5. I raro ano i nga whakarite a te Wahanga tuarima o nga Ritenga Pumau o te Pouhere, e ahei ana te Pïhopatanga o te Tikanga o Nga Moutere ki te whakatu mema mo te Hïnota Whänui i roto i ia whare o nga Pïhopa, Minita, Reimana. Ma ia whare ano o te Pïhopatanga o Nga Moutere e whakatu ona ake mema i runga i nga ritenga i poua e taua Pïhopatanga.

Ma te Pïhopa o te Tikanga o Nga Moutere i te tau i mua atu i te hui a te Hïnota Whänui e whakamohio ki te Pïhopa Mätämua te nui o ia whare o taua Pïhopatanga ki te hui a te Hïnota Whänui i te tau e tu mai nei.

6. Ma te nuinga o nga mema o ia o nga whare tokotoru e whakaae nga Ture katoa o te Hïnota Whänui. Na, mehemea hoki e tonoa ana e tetahi mema o te Hïnota Whänui, ma te whakaae a te nuinga o nga mema o Te Pïhopatanga o Aotearoa, me te nuinga o nga mema o te Pïhopatanga o Nga Moutere i Te Moana Nui a Kiwa, me te nuinga hoki o nga mema o ia Pïhopatanga o Niu Tireni ara, ma nga mea kei reira i taua wa e pooti ana hoki i taua huihuinga tautapa. Na, mehemea hoki ka nohopuku mahue ake te pooti a nga mema katoa o Te Pïhopatanga o Aotearoa, nga mema ranei o te Pïhopatanga o te Tikanga o Nga Moutere, nga mema o nga Pïhopatanga o te Tikanga Pakeha ranei, ka meinga taua ture kua whakaaetia e te nuinga.

7. Ma te Hïnota Whänui e whakatau ko wai e tika ana, e ahei ana ki te uru atu ki ana whakahaere, ki te whakatau i to ratou tika ki to ratou ahei kia uru atu ki tetahi Roopu i raro i ana whakahaere, e whakaae ana ranei ki te mana o te Hïnota Whänui i roto i nga whakatere katoa.

HE AHA KOA, me maatua iriiri nga mema katoa o te Hïnota Whänui.

[Wahanga C]

8. E ahei ana te Hïnota Whänui ki te whakawhanaunga atu ki nga Pïhopatanga katoa tera ka whakaturia ki tetahi moutere o te Moana Nui A Kiwa, i runga i nga whakatakoto, i nga ahuatanga, whiti atu hoki ki te whakaurunga mai ki te Hïnota Whänui, i runga i tana i whakarite ai i roto i ia wa.

9. He mana tino rangatira to te Hïnota Whänui ki te waihanga ture kahore nei e taupatupatu ana ki te Pouhere, engari, e totika ana hei whakatikatika, hei whakahaere tikanga, hei mea e totika ai tenei Hahi. Na, e whai mana ana hoki ki waihanga i aua ture katoa nei e taupatupatu ana ki tenei Pouhere, a, e totika ana i nga wa e rite ana mo te whakahaere hautaonga, mo te tohutohu i nga hunga whai turanga, mo te tango koha, mo te whakahaere poari me era atu take e rite ana.

10. Ma te Hïnota Whänui e whakatu he Roopu Whiriwhiri Take hei whakatatu i nga tautohe e pa ana ki te Whakapono, ki nga Whakatikatika, a, ka ahei ki te whakatu Kooti Pira hei arohi i nga whakatau a aua Roopu Whiriwhiri Take.

11. Ko nga Ture katoa i whakaaetia e nga Hïnota o nga Pïhopatanga katoa me Te Runanganui o Te Pïhopatanga o Aotearoa kia ai te whakamana hei Ture Tumau mo te Hïnota Whänui, ka mauria, ka whakaaetia ko tona mana hei te mana tonu o tetahi Ture Tumau a te Hïnota Whänui.

HE AHA KOA e kore e taea e tetahi Ture Tumau te whakarereke, te whakataha ranei i tetahi ritenga o te Pouhere.

12. Ka whakaturia tetahi o nga Pïhopa hei Pïhopa Mätämua i raro i nga ritenga, i te mana tuku iho o te Hïnota Whänui i raro hoki i te whakarite a ona Ture Tumau.

13. Mehemea ka tupono kia tutahanga te turanga o te Pïhopa Mätämua i tona ngaro atu i Aotearoa nei, i te Pïhopatanga o nga moutere ranei, me te kore ranei e taea te kawe i tana mahi, i raro i tenei Pouhere, ka riro ana kawenga ma te Pïhopa Aporei o Aotearoa o te Pïhopatanga o nga moutere ranei e whakatutuki mehemea taea, e whakaaetia ranei e taua Pïhopa Aporei, te muanga o nga Pïhopa kei te takatu ki te mahi, tona muanga he mea taki mai i te ra i motuhia ai hei Pïhopa.

14. Kaua e poka ke te whakaako, te whakato, a tetahi tangata i te Whakapono, e morihariha ana ki aua Whakapono me aua Hakarameta a te Karaiti e taumaua nei e te Hahi, ko taua tangata kei te whakaae nei ki te mana o te Hïnota Whänui, e kore e ahei taua tangata ki te whakamahi noa i nga putea moni, i nga hautaonga ranei kei raro i te mana o te Hïnota Whänui.

HE AHA KOA ko te whakamahi huirua ki nga Hahi Karaitiana mo nga putea me nga hautaonga, taua whakahaere i tautokona e te Pïhopa me te Komiti Tumuaki o taua Pïhopatanga, e Te Pïhopa ranei o Aotearoa me tona Runanga Whaiti, e te Runanga Whaiti o te Runanga Whänui ranei, e kore e tau te he.

15. E kore tetahi tangata e ahei kia whakawhiwhia ki tetahi raihana, ki tetahi whakaae ranei i raro i te mana o te Hïnota Whänui, ki te whiwhi ranei ki tetahi turanga i raro i taua mana, te whiwhi utu, hua ranei i takea mai i nga hautaonga tamau a taua tira kahurangi kia haina ra ano taua tangata i te pukapuka whakapuaki i tona tuhono me tona tutohu ki te mana o te Hïnota Whänui i runga i te Kahiti e hora nei i te whakamutunga o tenei rarangi, i roto ranei i etahi kupu taurite atu. Ko tetahi whakamarama mo tenei kupu mo te 'Turanga', i raro i enei ritenga, ko te turanga mema a tetahi ki runga i nga Hïnota, runanga, komiti pariha, poari, komihana, kaunihera, ki tetahi roopu ranei i taurite ki enei kei raro nei i te mana whakahaere o te Hïnota Whänui. Ko aua turanga mema, turanga huhua me whakawatea, ko nga raihana me nga whakaae ka whakamutua mehemea taua kaipupuri ka whakakahore, ka kore ranei e haina i taua pukapuka whakapuaki i raro i te tono a tetahi tangata, tngata ranei i whakamana i raro i te Hïnota Whänui.

[Wahanga C]

TE WHAKAAETANGA KIA TUHONO ATU, KIA TUOHU KI RARO

I NGA WHAKAHAERE A TENEI WAHANGA O TE HAHI A TE KARAITI

KO TE PÏHOPATANGA O AOTEAROA

KO NGA PÏHOPATANGA O TE TIKANGA PAKEHA

ME TE PÏHOPATANGA O TE TIKANGA O NGA MOUTERE

E TINO WHAKAAE ANA AHAU, A .............. [Ingoa], kia tuohu ki raro i te mana o te Hïnota Whänui o tenei Hahi i poua nei ki raro i Te Pouhere i whakaaetia i te 13 o nga ra o Hune, 1857, a i whakahoutia, i whakatikaia i aua wa e rite ana; ki nga ritenga hoki o taua Pouhere i aua wa e mana ana aua ritenga, ki tona ekenga atu ki te mana me nga ritenga e hangai ana ki te turanga o ............., ki te turanga mema o ............... ki etahi atu turanga, turanga mema ranei tera e puritia e ahau.

NA, e whakaae ana hoki ahau ki nga here a nga Ture katoa tera ka tukua mai i raro i te mana o te Hïnota Whänui mo nga take e hangai ana ki taku turanga, turanga mema hoki i te wa e turia ana e ahau.

NA, tenei ahau te whakaae nei kia tupono noa ka turia e ahau tetahi o aua turanga, turanga mema ranei, ka tuku ahau ki raro mo taua turanga, turanga mema ranei tapiri atu ki nga tika, me nga utu e pa ana ki taua turanga ina tonoa mai ahau e te Hïnota Whänui, a tetahi tangata, tangata ranei i whakahaua mai i raro i tona mana.

Naku tenei tuku rangatira i tenei ra ..................... o ............. i te aroaro o:

[Wahanga C]